Son dönemlerde etrafımızda onlarca kişiden duyduğumuz bir cümle “Abi her şeyi geride bırakıp Uruguay’a yerleşmek var aslında…”. Kimi Türkiye’de yaşıyor olmaktan mütevellit alternatif bir isyan cümlesi olarak kullanıyor, kimi Uruguay’ın sistemine, düzenine vurulup da hayranlıkla söylüyor. Sonuç olarak işi senin kadar ilerletip de hakikaten Uruguay’a taşınan biri ile şu dek karşılaşmamış, karşılaşamamıştık. Nasıl oldu da bu kararı aldın?

Uruguay’da şansımı deneme kararı almadan önce ben de Türkiye’deki giderek zorlaşan yaşam koşullarından muzdarip birçok insandan biriydim. Yani politik gündemden başı dönmüş; şiddet, terör, savaş, çatışma, patlamalar, eylemler, darbe, polis şiddeti, keyfi tutuklamalar, gözaltılar, adil olmayan yargılamalar, tecavüz, taciz, yolsuzluk, doğa katliamı ve daha birçok haberlerle güne sıfır motivasyonla başlayan bir sıradan biriydim. Kaçıp gitmek herkesin olduğu kadar benim de hep aklımın bir köşesinde vardı ama aileni, arkadaşlarını, koşulları her ne kadar ağır da olsa uğraşıp didinip bir iyi yerlere varmaya çalıştığın bir yaşamın da vardı ve öylece arkanı dönüp gidemiyordun. Her zaman bir umut vardı yani, işler bir gün iyiye gidecek bütün bunlar bitecek sona erecek, ömrümün kalanını mutlu huzurlu bir şekilde sürdüreceğim diyordum. Bu süreçte hiçbir zaman halime şükredip olanlara razı olmadım. Hep bir şeyleri değiştirmek veya iyi şeylerin yok olmamasına engel olmak için çaba sarf ettim. Tecavüzü de, yolsuzluğu da protesto ettim, hayvan haklarını da savundum, doğa katliamına, betonlaşmaya da hayır dedim. Hayatta bazı şeyler vardır, doğruluğundan yüzde yüz eminsindir ve içinde onları savunma, koruma ihtiyacı hissedersin. Bir şeyler yapmamak veya yapamamak yıpratır seni, işte böyle bir ruh haliyle senelerce yaşadım Türkiye’de. Bu ruh hali de bu kararı almam konusunda bir alt yapı oluşturmaya başladı denilebilir.

Çoğumuz gibi sen de bir şeylerin umduğumuz şekilde yoluna girmeyebileceğini keşfetmeye başladın galiba…

Ben Türkiye’de psikolojik olarak çok yıprandım. Kendi hayatıma, düzenime hiçbir zaman odaklanamadım. Bir şeyleri başarmanın verdiği güven hissini hiç yaşayamadım Türkiye’de. Ne zaman bir şeyler için sesimizi yükseltsek hep dışlandık, hor görüldük, yeri geldi marjinal olduk, sözde entel olduk, çapulcu olduk, dış güçlerin oyuncağı olduk, vatan haini olduk. Barışçıl eylemlerimiz daha başlamadan hep şiddetle karşılık buldu. Kutuplaştırıcı, ayrıştırıcı sözlü şiddetin yanı sıra ana akım medyanın olayları çarpıtma ve toplumu yanlış yönlendirmesiyle bakkalın, esnafın sopalı, döner bıçaklı şiddetine maruz kaldık, hala da maruz kalan, hayatını yitiren, sakat kalan, yıllarca adalet arayan binlerce insan var. Bu yüzden Türkiye’de insanlar ikiye değil elliye bölünmüş durumda. Kimse kimseyi sevmiyor ya da herkesin sevdiği birisi kesinlikle yok o ülkede. Yani Türk, Kürt milliyetçiliği değil artık; şuan Türkiye’de şu partili, şu cemaatten, şu şehirden, şu dinden, şu görüşten ayrımından tutun da darbeci, cemaatçi, marjinali, enteli, çapulcusu, şu ülkenin casusu, şu ülke liderinin destekçisi, şu eylemin katılımcısı, bölücü, faşist, komünist, ateist, anarşist..vs gibi onlarca sözde düşman var. Herkesin var olduğuna inandığı iç ve dış düşmanlar var yani. Arkadaşlarımızla bile sohbet ederken bu düşmancılığı hissedebiliyorsunuz. Sadece doğduğunuz yer bile sizin arkadaşlarınız veya sohbet ettiğiniz biri tarafından öteki olarak nitelendirilmenize sebep olabiliyor. Bu durum güvensizliğe neden oluyor ve en yakın arkadaşlarınıza, komşunuza veya iş arkadaşınıza güven duymama durumunu yaratıyor. Bunların hepsini yaşadım Türkiye’de. Hayatımda sadece aileme güvenebileceğimi hissettiğim zamanlar oldu. Kendimi yalnız ve çaresiz hissettiğim çok zaman oldu. Toplum baskısı öyle bir noktaya geliyor ki sen bile doğruluğundan emin olduğun şeylerden şüphe eder, kendini sorgular hale geliyorsun. Sana göre yanlış fakat çoğunluğun doğru kabul ettiği birçok şeyi sorgular hatta kabul eder duruma geliyorsun. Bu durum göründüğünden çok daha tehlikeli aslında.

Uzun lafın kısası buraya iç çekişmelerlerden bezmiş, bir tarafı el üstünde tutulurken diğer tarafı baskıyla ezilmiş, sindirilmiş, parçalanmış bir halkın içinde, her gün iş savaş ha çıktı ha çıkacak endişesini yaşadığım bir psikoloji ile geldim.

Ne kadar süredir Uruguay’dasın? Neresinde yaşıyorsun?

-Ocak 2016’dan beri Uruguay’dayım. Montevideo’da yani başkentte yaşıyorum.

Taşınma sürecin nasıl gerçekleşti? Daha önce Uruguay’ı görme şansın olmuş muydu mesela, bile bile mi gittin? Bu öyle Almanya’ya taşınmak gibi bir şey değil ki arkadaş. O bile yeterince büyük bir gelişmeyken söz konusu Uruguay olunca acayip bir mesafeden ve bambaşka bir kültürden söz ediyoruz. Bayağı cesaret işi aslında!

Taşınma sürecinde elimde avucumda satılabilecek ne varsa sattım sırt çantamı aldım geldim. Satılabilecek derken ev araba vs. den bahsetmiyorum. Bir gitarım, bir de motorum vardı onları sattım, zaten bilet aldıktan sonra elimde 600 küsür dolar kaldı. Daha önce Uruguay’ı hiç görmemiştim tabii. Fakat benim yolumun Uruguay ile kesişmesinin sebebi kız arkadaşımdı. Kendisi buralı. Onunla 2014 yazında İstanbul’da tanıştık. Tanışmadan önce Uruguay ile bildiğim tek şey Ekşi Sözlük’te bahsedilirken öğrendiğim Mujica ve icraatlarıydı. Tabi Uruguay’dan biriyle tanışınca Mujica ve ülke hakkında birçok soru sorup, Türkiye’den bir çok insanın oraya kaçma hayallerinden bahsettim. O da bana Uruguay hakkındaki bilgilerin bir kısmının tam doğru olmadığından bahsetti. Ben de ona İstanbul’u gezdirirken bir yandan da Türkiye’deki koşullardan bahsettim. Daha sonra ülkesine geri döndüğünde biz konuşmaya devam ettik. Her bomba patladığında veya televizyondan Türkiye ile ilgili bir haber duyduğunda mutlaka bana yazar durumumu sorardı. Bu böyle yaklaşık bir sene devam ettikten sonra Türkiye’ye tekrar geldi ve iki ay boyunca beraber otostop çekerek, Couchsurfing yaparak veya kamp kurarak tüm Akdeniz’i dolaştık. Bu süreçte birbirimizi daha iyi tanıdık. Tekrar ülkesine döndüğünde onu okulum biter bitmez birkaç aylığına ziyaret edecektim. Fakat koşullarım öyle ağırlaştı ki dediğim gibi elde avuçta ne varsa sattım, tası tarağı toplayıp Uruguay’a yerleşme değil ama, şansımı denemek için 6 aylığına gitmeye kadarı verdim. Okulu bıraktım, arkadaşlarımla ve ailemle vedalaştım. Tabii ki ilk etapta “gitme ne yapacaksın” diyenler oldu ama dinlemedim ve buraya geldim. Arkadaşlarım ve ailem her defasında bana iyi ki gitmişsin, sakın geri gelme diyorlar.

Peki bir yabancının Uruguay’a yerleşme, oturma izni ya da vatandaşlık alabilme süreci nasıl ilerliyor? Ne gibi belgeler sağlaman gerekti? Süreçler bizdeki gibi yavaş mı? Herhangi bir zorlukla karşılaştın mı?

Uruguay’a yerleşmek çok kolay. Ben gelmeden önce sadece iki belge getirdim. Doğum belgesi ve sabıka kaydı. Tabii iki belgeyi de İspanyolca tercüme ettirirdim, noterde onaylattım ve kaymakamlıktan apostillerini yaptırdım.

Uruguay’a geldikten sonra göçmenlik bürosuna randevu aldım. Orası ilk adım. Ondan sonrası çorap söküğü gibi geliyor zaten. Yanınızda İspanyolca bilen biri varsa, ne yapacağınızı ne zaman yapacağınızı biliyorsunuz. Geriye sadece sabırla beklemek kalıyor. Sabır diyorum çünkü işler çok yavaş ilerliyor bazen. Oturma izni konusunda çok soru soruluyor. Göçmenlik bürosuna ilk başvuruyu yapmanızın ardından yine oradan bir ay sonra alacağınız belge ile nüfus dairesinden bir hafta içinde sadece fotoğraf çektirerek ve parmak izi vererek iki yıllık oturma izni onaylı kimliğinizi, yani Cedula’nızı alıyorsunuz. Bundan sonrası için, yani kalıcı oturum izni için bazı şartları yerine getirmeniz gerekiyor. Gelir gösterme bu aşamada karşımıza çıkıyor. Yurtışından gelecek 1500 Dolar aylık gelir göstermeniz veya herhangi sigortalı bir işte en az üç ay çalıştıktan sonra 3 aylık maaş bordrosu göstermeniz veya kendi işinizi kurmanız gerekiyor. Ben 4 ay işsiz dolaştıktan sonra iş buldum ve üç ay çalıştıktan sonra doğum belgesi, sabıka kaydı ve 3 aylık maaş bordrom ile bir iki ay önce kalıcı oturum izni başvurumu yaptım. 3 ay sonra arayıp sonucu bildireceklerini söylediler. Bekliyorum. Eğer onaylanırsa, ki gerçekten tüm işlemleri eksiksiz ve istedikleri gibi yaptıktan sonra çok rahat onaylanır diyorlar, 3-5 yıl burada yaşadıktan sonra vatandaşlık için başvurabilirim. Tabii bu koşullar medeni durumuna göre değişebiliyor. Benim yaşadığım tek zorluk burada kalıcı oturum iznine başvururken sabıka kaydının yerli, yani Uruguay’lı bir tercüman da ayrıca onaylanması gerektiğini söylediler. Sanırım öyle bir kanun varmış. İşim gereği tanıdığım birkaç tercüman arkadaşımdan yardım alarak o işlemleri de bir haftada hallettim. Bir de şöyle bir durum var; Benim yanımda İspanyolca bilen kız arkadaşım olduğu için ben neredeyse ağzımı bile açmadım bu süreç boyunca. Bir kere yalnız halletmek için gittiğimde benden yanıma İspanyolca bilen birini getirmem gerektiğini söyledi ve hiçbir işlem yapamadım. Yani İngilizce bilen pek yok resmi dairelerde, o yüzden yanınızda birilerinin olması şartmış. Bunu da böylece öğrenmiş olduk.

En merak ettiğimiz konulardan biri de iş bulma sürecin. Oraya gitmeden önce ne sektörde çalışabileceğini araştırdın ya da birileriyle önceden iletişime geçtin mi? “Ya iş bulamazsam” gibi bir paniğin olmadı mı mesela? Şu an ne iş yapıyorsun?

Buraya gelirken aklımda ne iş olsa yaparım vardı. Branşım olan tekstil sektöründe iş bulmanın çok zor olduğunu biliyordum. Tekstil ile ilgili zaten hiç ilan da görmemiştim. Ülke nüfusu 3,5 milyon, bunun en büyük bölümü 1,5 milyonu yani yaklaşık yarısı başkent Montevideo’da yaşıyor. En çok iş olanağı burada olmasına rağmen iş bulmak oldukça zor. İspanyolca bilmeyen sadece İngilizce bilen benim gibi yabancılar için daha zor, ne İspanyolca ne de İngilizce bilmeyenler için çok daha zor. İmkansız değil çok zor. Burada İngilizce bilmeyen bir Türk arkadaşımız iki işte birden çalışıyor bazen. Burası küçük bir yer olduğu için işler kulaktan kulağa veya tanıdığın tanıdığı üzerinden hallediliyor. O yüzden çevre çok önemli. İnternette iş aramaktansa her gün yeni insanlarla tanışıp iş aradığını söylemen çok daha avantajlı bana göre. Tabi insanların size kefil olabilecek kadar güvenini kazanmanız lazım. Bu da zaman ve sabır gerektiriyor. Ya iş bulamazsam paniğim işe kabul edildiğim güne kadar hep vardı. Ben gelirken dönüş biletimi de 6 ay sonrasına almıştım her ihtimale karşı. Dördüncü ayımda iş bulamasaydım şu an Türkiye’de olabilirdim. İş konusunda gerçekten şanslı olduğumu düşünüyorum, yani burada, Türkiye’de değil. Ben iş ilanlarına bakarken sadece İngilizce bilen birini arayan iş ilanlarına bakıyordum ve sadece onlara başvuruyordum. Kız arkadaşımın arkadaşı bir gün bana bir firmanın Türkçe bilen birini aradığını söyledi ve link gönderdi. Firma Türkiye’de çok popüler olan bir cep telefonu oyunun firmasıydı ve Türk kullanıcılardan gelen mailleri cevaplayabilecek, Türkçe çeviri yapabilecek birini arıyorlardı. Başvurduğumun ertesi günü iş görüşmesi için çağrıldım ve görüşmede ilanı yazarken kimseyi bulamayacaklarını aylarca bekleyeceklerini itiraf etmelerine rağmen işi alabilmek için bir sürü test ve çeviri yaptım. Haftalarca sonuç bekledim ve bir ay sonra işe alındığımı bildirdiler. Yaklaşık 6 aydır Trivia Crack oyununu yapan Etermax firmasında çalışıyorum.

Peki işler gerçekten de beklediğin gibi çıktı mı? Yani Uruguay gerçekten anlatıldığı, yansıtıldığı kadar “ütopik”, eşitlikçi, adil, güvenli bir ülke mi? Aradığını bulabildin mi? İyi ki Uruguay’a taşınmışım diyebiliyor musun?

İşler kesinlikle beklediğim gibi gitmedi, her gün çok daha iyiye gitti benim açımdan. Hayatımdan oldukça memnunum ve geri dönmeyi de düşünmüyorum. Uruguay’dan çok fazla bir beklentim yoktu zaten. Hayat pahalılığı dışında istediğim ve aradığım huzur ve yaşamı fazlasıyla buldum. Karnınız toksa burada endişelenecek hiçbir derdiniz olmuyor. Sanat ise sanat, eğlence ise eğlence, dostluk arkadaşlık ise fazlasıyla bulabilirsiniz. Burada kimse sizi doğduğunuz şehire, dini inancınıza, tuttuğunuz takıma, desteklediğiniz partiye veya politikacıya göre yargılamıyor. Muhtemelen akıllarından bile geçmiyordur. Türkiye dediğimiz zaman burada yayınlanan Türk dizilerinin isimlerini veya 2002 Dünya Kupası Türkiye milli takımında oynayan futbolcuları saymaya başlıyorlar. Türkçe bir kelime duyduklarında defalarca tekrarlatıp söylemeye çalışıyorlar. İspanyolca öğrenmen için yardım ediyorlar, bir kelimenin anlamını sorduğunda kökenine kadar her şeyini tüm hikayesini, hangi durumda kullandıklarını uzun uzun anlatıyorlar. Hep gülüyorlar, futboldan veya komik şeylerden bahsediyorlar. Politika hakkında konuşulduğunu hiç duymadım. Tek dertleri futbol. Futbolu seviyorlar. Haftada bir iş arkadaşlarımla birlikte halı saha maçı yapıyoruz. Maç izlemeye bölüm şefinin evine gidiyoruz, rahatımız için elinden geleni yapıyor, yiyeceğimizi içeceğimizi servis ediyor. Ego yok. Şefi de müdürü de aynı. Hep beraber bara gidip sabaha kadar eğlenebiliyoruz. İnsanlar doğal burada, yapmacık değil kimse. Herkes olduğu gibi. Kimse iş için bir yerlerini paralamıyor. Benim çalıştığım iş yerinde birçok kişi kendi isteği ile günde sadece 6 saat çalışıyor. Kimse 3 saat daha çalışayım daha çok para kazanayım demiyor. Para hırsı, kazanma hırsı yok. Bazen tembelliğe kadar gidiyor bu hatta. Ya bunlar çalışmak mı istemiyor acaba diyorum bazen. İhtiyacı kadar kazanıyorsa onunla yetinmeyi biliyor. Çoğu esnaf dükkanını geç açıyor erken kapatıyor. Hafta sonu genç insanlar eğlenmeye gidiyor. Kadınlar arkadaşlarıyla rahat rahat eğlenebiliyor evine istediği zaman istediği saatte gidiyor. Sarkıntılık yok, taciz yok, diğerinin kararına, yaşamına saygı var.

İronik bir soru olacak ama, Türkiye ile Uruguay’ın temel farklarının neler olduğunu düşünüyorsun? Kültürel anlamda da olabilir, sistem açısından da…

Sistem kesinlikle daha iyi, daha özgürlükçü, daha adil ve daha eşitlikçi. Medya tamamen özgür. İstediğini yazıp çizebiliyor rahatça. Sansür yok. Yayın yasağı yok. İnsanlar daha özgür. Çalışan hakları konusunda çok daha ileride olduğunu söyleyebilirim. Türkiye’ye göre kadınlar iş hayatında çok daha ön planda. Kadın taksici de var, kadın otobüs şoförü de var, kadın belediye temizlik işçisi de var. Hepsi de çok çalışkan ve işini titizlikle yapıyor. Tabii her ülkede olduğu gibi burada da evsizler, varoş bölgeler ve çok ağır koşullarda yaşayan insanlar var. Eğitim konusunda öğretmen yetersizliği ve yeteri kadar derslik olmadığını biliyorum.

Çoğu kişi Uruguay’ı ucuz bir ülke sansa da aslında öyle olmadığına dair birçok şey duyuyoruz, açıkçası kişisel deneyimimiz de bu yöndeydi. Sence orası pahalı kabul edilebilecek bir ülke mi? Tabii ki ne kadar maaş aldığını sormayacağız ama, şöyle bir özet geçsen?

Uruguay kesinlikle ucuz bir ülke değil. Asgari ücret Türkiye ile aynı olmasına rağmen hayat çok daha pahalı. Bana göre burada Türkiye’den daha ucuz olan iki şey var; et ve şarap. Ülkede üretim çok fazla olmadığı için çoğu şey dışarıdan ihraç ediliyor. Vergileri de bir hayli yüksek olduğu için tüketiciye ulaşana kadar 2-3 katı oluyor fiyatı. Bu koşullarda yaşanılır mı? Elbette yaşanılır. Yemeğini evde kendin yaparsan, gece hayatından ve bazı lükslerden vazgeçersen gayet güzel yaşarsın. Ben kendi ekmeğimi pizzamı veya yemeğimi evimde yapıyorum.

İnsan ilişkileri nasıl? Yani genel olarak sıcakkanlı bir yapıda oldukları söylenebilir mi? Kolay adapte olabildin mi ya da aranızda bir dil bariyeri olduğunu düşünüyor musun?

İnsanlar çok sıcakkanlı ve samimi. Çok çabuk kaynaşabiliyorsunuz ve anlaşabiliyorsunuz. Benim tanıştığım insanların büyük bir bölümü İngilizce biliyordu, o yüzden kolay anlaşabildim. Çok yardımsever insanlar. İspanyolca bir kelimeyi anlamadığında veya İspanyolca ile ilgili her hani bir soru sorduğunda sana uzun uzun anlatıyorlar. Şu an onlarla İspanyolca konuşuyorum anlatamadığım bir şey olursa İngilizce’ye geçiyorum. Ayda birkaç kere ya evde ya da sevdiğimiz mekanlardan birinde buluşuyoruz beraber zaman geçirip eğleniyoruz. Moralleri hep yüksek. Kafayı bir şeylere takan veya üzgün dolaşan birini hiç görmedim. Mutlular yani. Sosyal yaşamlarına da işleri kadar önem gösteriyorlar. Kendilerini eve kapatmıyorlar.

Urugay’ın sistemi, düzeni konusunda eleştirebileceğin, “bence şu iş dışarıdan göründüğü gibi değil” diyebileceğin şeyler var mı?

Eleştirdiğim yönleri var elbette. Bazı kurallarını anlamakta zorlanıyorum. Mesela bankada telefon kullanmak yasak. Kapının önünde polisin hemen yanında marihuana içebilirsin ama içeride telefon kullanamazsın. İlginç gerçekten. Güvenliği abarttıklarını düşünüyordum ilk geldiğimde mesela ama yavaş yavaş fikrim değişmeye başladı. Tabii bunda bisikletimin bahçede kilitsiz bıraktığım yarım saat içinde çalınması ve bir arkadaşımın normalde 3 kapı geçerek ulaşabildiğin evine hırsızın bir saatte girip tüm elektronik eşyalarını ve birikimini çalması da etkili oldu diyebilirim. Polisin suçu önleme konusunda yetersiz olduğunu düşünüyorum. Polis sadece turistik bölgelere yoğunlaşmış görünüyor. Onun dışındaki yerlerde nadiren görüyorum. Bu da muhtemelen suçluları suça teşvik ettiriyor bence. Güvenlik konusunda yeterli tedbirlerin alınmadığını veya alınamadığını düşünüyorum.

Son olarak bir turist sorusu gelsin, buralara kadar gelmişken denemeden/görmeden/yemeden dönmeyin diyebileceğin birkaç lokal ipucu verebilir misin?

Buraya gelmişken bir asado, chivito, milanesa ya da ne bileyim bir gramajo yemeden dönmeyin. Burada sulu yemek kültürü yok. Pizza ve benzeri yiyecekler ile et ve jamon yani domuz eti ağırlıklı yiyecekler tüketiliyor genelde. Dulce de Leche’li bazı tatlı türlerini denemenizi de tavsiye ederim. Hatta direk Dulce de Leche’yi tadın.

The post Röportaj: Uruguay’a Yerleşmek ve Sistem Üzerine appeared first on OitheBlog.

Bundan birkaç sene öncesine kadar Uruguay deyince heyecan duyan, “ah gitsem görsem” diyecek insan bulmak pek de olası bir durum değildi. Aslına bakarsanız büyük bir kısmımızın ülkenin haritadaki yerini gösterebildiğini bile pek sanmıyoruz. Fakat sonra Uruguay’da Jose Mujica devreye girdi, o sırada eş zamanlı olarak Türkiye’de işler iyice “tuhaflaşmaya” başladı ve yurt çapında bir Uruguay’a ilgi gösterme durumu aldı başını gitti. Uruguay üzerine haberler, yaşam koşullarından söz eden makaleler, bol bol Uruguay öven listeler artık allah ne verdiyse abandık. Hal böyle olunca Montevideo’ya olan ilgi ve merak da aynı oranda arttı tabii. Sonuçta ütopik hale getirilmiş bir ülkenin, kaçış noktası olarak görülen bir memleketin başkentinden bahsediyoruz. Biz de Montevideo’ya tam bu sürecin ortasında bir yerlerde ayak basmış bulunduk ve tabii ki benzer bir merak içindeydik. Üstüne üstlük Eduardo Galeano gibi bir adamın doğduğu topraklara gidiyorduk, nasıl merak etmeyebilirdik ki?

Tüm bu büyük beklentilerin üzerine, üstelik Buenos Aires gibi canlı ve Colonia del Sacramento gibi renkli şehirlerin ardından Montevideo’ya ayak basınca acayip bir durum ortaya çıktı; Burası hiç de tahmin ettiğimiz gibi bir görüntüye sahip değil, neden? Neden her yer Buenos Aires kadar canlı değil, neden sokaklar bu kadar boş, neden ilk görüşte aşk yaşamıyoruz? Tamam, bir yerlerde bizi çekecek bir şeyler olmalı. Bir noktasından yakalayacağız bu şehri, yakaladığımız gibi de bırakmayacak, çok seveceğiz buraları, kollarımızı açmış Montevideo’yu kucaklamayı bekliyoruz adeta. Sonra 1 gün geçti biraz sokaklarına alıştık, 2 gün geçti şehri biraz daha tanımaya başladık ve 3. gün artık görsel olarak bu şehre aşık olma ihtimalimizin kalmadığını biliyorduk. Hani pes ettik demeyelim ama, inceden bir küskünlük hali oluşmaya başladı diyebilecek haldeydik. Üçüncü günün akşamı şehrin iyi kabul edilen mekanlarından birine yemeğe gittik. Bize servis yapan garson bizim yaşlarımızda, iyi derecede İngilizce konuşan, acayip eğlenceli bir tip. Bir yandan masaya bir şeyler getiriyor, bir yandan sohbet muhabbet halindeyiz. Bir yandan restorana yemeğe gelenleri sarılarak, öperek falan karşılıyor, bir yandan masalara servis yapıyor. Vay be diyoruz, bizde işler hiç böyle yürümüyor. Bir süre sonra muhabbet koyulaşınca bize gidecek mekan önersin diye fikrini alıyoruz, işim bitince beraber gidelim diyor, tamam diyoruz, bakalım başımıza neler gelecek? Yeni arkadaşımız siparişlerimizi getirmek üzere içeri gittiği sırada yanımıza bir adam geliyor ve şöyle diyor “O çocuk burada çok ünlü, biliyor muydunuz?” Nasıl yani, hem garson, hem ünlü, ne konuda ünlü? Basbayağı ünlü işte, rock star, ska/punk yapan bir grubu var ve herkes tarafından tanınıyor, bildiğimiz celebrity! E ama neden garsonluk yapıyor, çok parası olmalı? Çünkü Türkiye’de işler asla böyle yürümez değil mi? Fakat burası Uruguay, burada işler nasıl istiyorsanız öyle yürür. Evet hem garson, hem rock star olabilirsiniz, çünkü bu garip bir şey değildir. Çünkü burada “sen benim kim olduğumu biliyor musun”culuk yok. Çünkü ne iş yaptığının, kim olduğunu bir önemi yok, çünkü herkes aynı kulvarda. Montevideo’da diğer günlerimiz boyunca birçok insanla tanışıyoruz, dertlerini, tasalarını, sevdiklerini, sevmediklerini dinliyoruz. Herkesin birbiriyle bir şekilde arkadaş olduğu, rahatsız edici bir hiyerarşi içinde olmadıkları her gün biraz daha gözümüze gözümüze giriyor desek yeridir. Düşündüklerimizden, düşünemediklerimizden, içinde yaşadığımız düzenin kafamıza işlediği sinir bozucu yargılardan rahatsızlık duyuyor, onlara adeta özeniyor, insan ilişkilerini ağzımız açık, hayranlık içinde izliyoruz. Bazıları Mujica’dan şikayet ediyor, tamam iyi adam ama, burada onun sosyalist ya da adaletli bir adam olmasının bir önemi yok ki, biz yeni bir şeyler arıyoruz, bunlar zaten ülkemizde var diyenler çoğunlukta. Mujica’nın yeterli gelmediği bir ülkeden bahsediyoruz. Hani şu bizim ağzımız açık, özene özene, ulan biz ne zaman böylesini göreceğiz diye izlediğimiz Mujica! Hayat kime güzel? Bize değil, orası kesin! Ve tüm bu sürecin ardından şunu fark ediyoruz burayı seveceksek asıl sebebi kesinlikle gözle görülür bir şey olmayacak. Bu, ne gözümüzle görebileceğimiz somut bir şey, ne de içinde yaşadığımız düzenden mütevellit kolay kavrayabileceğimiz bir durum; bambaşka bir mesele! Sonuç olarak artık biliyoruz, Montevideo’yu sevmenin yolu bu süreci geçirmek, bu insanları tanımaktan geçiyormuş. O yüzden seni bir başka şekilde seviyoruz sevgili Montevideo, seni her yerinden öpüyoruz Uruguay.

Şimdi, duygu patlamamızı bir kenara bırakacak olursak sadede gelelim. Aşağıda size Uruguay’ın havası çok güzel, evler şöyle renkli, sokaklar böyle canlı yazısı falan yazmıyoruz. Eğer gerçekten başka bir ülkede yaşama niyetiniz varsa, bu gibi şeylerin bir ülkeye taşınmanın ya da orada yaşamayı hayal etmenin temel sebepleri olamayacağının bilincindeyiz. Biliyoruz, aranızda Uruguay’ı merak edenleriniz çok. Uruguay’da yaşam nasıl bir şey olur, nedir bu Uruguay’ın düzeni be kardeş, ne yer ne içerler şeklinde ilerleyen onlarca sorunuz var. Tabii ki size tüm bu soruları cevaplamayı vaat edemeyeceğiz. Ancak özellikle Uruguay’da yaşam meselesinin bu aralar çok merak edildiğini göz önünde bulundurarak, oradayken tanıştığımız insanlardan öğrendiklerimizi derledik, sohbet ederken bir yandan uzun uzun notlar aldık ve aşağıda size ülkenin genel durumunu mümkün olduğunca özet geçmeye çalışacağız. Bu bilgilerin hiçbirini internetten toplamadık, tamamı birinci ağızdan, öz hakiki, halis muhlis Uruguay vatandaşlarından edinildi, o yüzden işinize yarayacaktır diye umuyoruz.

***Türkiye’de doğup büyümüş birinin en çok etkileneceği konulardan biri Uruguay’daki basın özgürlüğü meselesi olabilir. Uruguay bu konuda dünyanın en gelişmiş ülkelerinden biri olarak kabul ediliyor. (Konuyla alakalı listelerde ilk 20’nin içinde olduğunu söyleyebiliriz) Bu durum din konusu için de yüzde yüz geçerli. Zaten halkın çok ciddi bir kesimi görüşünü “dini inancım yok” şeklinde ifade ediyor ve okullarda dini eğitim verilmiyor. Üstelik bu görüşlerinizi bildirdiğiniz zaman, ya da bir basın mensubu olarak devlet ile ilgili olumsuz bir fikir belirttiğiniz takdirde sizi yakmaya/kesmeye/biçmeye/hapse atmaya kalkışacak insanlarla beraber yaşamak zorunda değilsiniz. Hadi diyelim bir hasta ruhluya denk geldiniz, öyle bir durumda da zaten yasalar tarafından korunuyorsunuz. İşin en güzel tarafı orada birkaç gün geçirip yalnızca birkaç insanla bile tanışsanız durumun gerçekten de bu şekilde işlediğini fark edebilirsiniz. Biz fark ettik, bu konular üzerine uzun uzun konuştuk ve din konusunda takıntılı davranan ya da devletin politikalarını huzur içinde, istedikleri gibi eleştirmeye çekinen bir kişi ile bile karşılaşmadık.
***Merak edip sormuş bulunduk, ülkenin temel geçim kaynakları öncelikli olarak tarım ve hayvancılık üzerine kurulu. Özellikle et konusunda öncü ülkelerden kabul ediliyorlar ve 80’in üzerinde ülkeye ihracat yapıyorlar. Zaten ülkede sabahtan akşama et tüketilmesinin bir sebebi olmalıydı… Pirinç ve soya üretimi konusunda da almış yürümüş durumdalar. Ayrıca en az Şili kadar beğenilen ve tüketilen lokal şarapları da ciddi bir geçim kaynağı olarak kabul ediliyor. İlginç bir şekilde IT & Software development konularında da dünya çapında ün salmaya başladıklarına dair bir şeyler öğrendik, belki biz konuya hakim olmadığımız için bize ilginç geliyordur, konuyla ilgilenen ve Uruguay’a taşınmak isteyenlere duyurulur efenim.

***Uruguay, birçok ülkeye kıyasla temiz ve yenilenebilir enerji konusunda ciddi bir gelişim sağlamış durumda ve bu vatandaşlar tarafından da büyük takdir görüyor. Bundan 3 sene öncesine kadar özellikle elektrik konusunda büyük ölçüde Arjantin’e bel bağlamış durumda olmalarına rağmen, günümüzde işler değişmiş durumda. Öyle ki, ülkenin elektrik ihtiyacının %94.5’ini, ihtiyaçları olan tüm enerjinin ise %55’ini yenilenebilir/temiz enerji kaynaklarından sağlıyorlar. (Ve tabii ki nükleer enerji kullanımı gündeme bile getirilmiyor) Üstelik bu yatırımlar daha yüksek enerji fiyatlandırmalarına ya da başka alanlarda bütçe kısıtlamalarına falan da sebep olmamış. Bu gelişim ile yalnızca enerjiyi daha uyguna getirmek değil, aynı zamanda karbon emisyonunu 2017 yılına kadar %88 oranında düşürmek hedefleniyor. Hedef 2017, durmak yok yola devam!

***Uruguay’da Marijuana kullanımı serbest. Evet bu konuda Amsterdam kadar popüler değil, çünkü turistlerin içmesi yasak, yalnızca vatandaşlar kullanabiliyor. Onun da belli prosedürleri var. Eğer Uruguay vatandaşıysanız bile gidip birinden uyuşturucu satın alamazsınız. Yalnızca belirli noktalardan tohum ya da bitki halinde satın alabilir ve kendiniz yetiştirip içebilirsiniz. Bunun dışında herhangi bir kısıtlama yok, eğer bir Uruguay vatandaşıysanız marijuananızı içe içe sokakta yürüyebilir, bir kafenin orta yerinde lönk diye joint yakabilirsiniz. Ayrıca söylediklerinde göre Temmuz 2016’dan itibaren tohumlar eczanelerde de satılmaya başlayacak. İlginç değil mi?

***Eğer gerçekten Uruguay’da yaşam kurmak gibi bir niyetiniz varsa, çok yüksek ihtimalle iş olanağı fazlalığını göz önünde bulundurarak, ilk etapta başkent Montevideo’ya gideceğinizi varsayıyoruz. Ayrıca, ilk etapta yeni bir ülkeye gitmiş olacağınız için birkaç ay orada ne kadar kazanacağınız da net olmayacağı için yeni hayatınıza Türkiye’deki birikiminizi kullanarak başlayacağınızı düşünelim. Bu noktada bilmeniz gereken en önemli şey, Montevideo’nun o kadar da ucuz bir şehir olmadığı. Güney Amerika ülkeleri için oraların uygun fiyatlı olduğu gibi bir izlenim biliyoruz, ancak özellikle kazancınızı oranın koşullarında sağlamıyorsanız işler düşündüğünüz  kadar kolay değil.**

Bütçe konusunu biraz örneklendirebilmek adına orada konuştuğumuz birkaç kişiye Montevideo’nun iyi bir bölgesinde yaşamak istersek ne aralıkta bir kira ödememiz gerekeceğini sorduk. Birkaç farklı cevap almış olduğumuz için ortalamasını verecek olursak, Montevideo’nun merkezinde 500 Amerikan doları ile 1000 dolar arasında bir aralıktan bahsettiler. Bu aralık tabii ki, daha iyi bölgelerine kaydıkça bu üst sınırın da yukarısına çıkıyor. Kulağa saçma gelecek ama evrensel olarak  kabul edilebilecek bir örnek daha verecek olursak. Montevideo’da McDonalds gibi sıradan bir fast food restoranında en klasik menusu, İstanbul’daki menuden neredeyse %50 oranında daha pahalı. Bu örneği Uruguay’daki hayatın diğer birçok alanına uygulayabilirsiniz, benzin hariç. Biliyorsunuz benzinde 1 numarayız, kimse bizi yenemez. Yukarıda da bahsettiğimiz gibi, Uruguay’ın ana geçim kaynaklarından biri tarım. Ancak bu konuda da çok geniş bir yelpaze olmadığından bazı ürünleri yurt dışından ithal etmek durumunda kaldıklarından, sebze ve meyve fiyatları da İstanbul’a göre bir tık daha pahalı.

***Girişte de biraz bahsettiğimiz gibi, dünya çapında nam salmış eski devlet başkanı Jose Mujica hakkında genel kanı, “insan olarak iyiydi, ama ekonomiye hiçbir yararı olmadı” şeklinde. En azından konuştuğumuz 10 kişiden 8’i bunu söylüyor. Onlar için adaletli biri olması, zenginden alıp fakire veren bir Robin Hood tadında olması falan önemli bir durum değil. Çünkü bunların zaten “olması gereken” olduğunu düşünüyorlar ve bu durum onlar için yeni bir şey değil. Bizde olduğu gibi Mujica’yı bir halk kahramanı ilan etmiş durumda değiller. Genel kanı Mujica’nın biraz fazla “şov yaptığı”, “tribünlere oynadığı” tadında ve çoğu kişi ülkenin ekonomisinin gelişiminde ekstra bir katkısı olmadığı, küçük işletmeleri olumsuz yönde etkilediği ve özellikle orta sınıfı arada bıraktığı yönünde yorumlar getiriyor. Biz ona bile razıyız, ülkece Mujica’nın hastasıyız dedik, pek güldüler. Düşene bir de siz vurun Uruguaylı kankalarımız, bir de siz vurun……

***Hazır Mujica’dan bahsetmişken ve toplumda rahatsız edici bir hiyerarşi olmayışından dem vurmuşken eklemeden geçmeyelim, Uruguay’da devlet başkanını sokakta eşiyle kol kola yürürken görüp yanına muhabbet etmeye gitmek falan hiç de tuhaf bir şey değil. Örneğin Montevideo’da Galeano’nun eskiden, Mujica’nın ise halen sık sık uğradığı bir kafenin sahibi ile muhabbet ederken öğrendiğimize göre, Mujica başkan olduğu dönemde de elini kolunu sallaya sallaya kafeye geliyor, gazetesini alıyor, kahvesini alıyor masasında kendi kendine oturuyor. Arada yanına uğrayıp derdini anlatanı da oluyor, fotoğraf çektireni de, sırf sohbet etmeye geleni de. Ne olur, yalnızca 1 dakikalığına şu durumun bizde gerçekleştiğini düşünün. Başbakan bir kafede kendi kendine oturup gazete okuyacak, yanına gideceksiniz, sohbet edeceksiniz, araya birkaç şikayet sıkıştıracaksınız, sonra da kalkıp gideceksiniz. OLDU CANIM. Özendiğimiz şeylere bak, aşk olsun Türkiye.

***Uruguay’da eşcinsel evlilik ve kürtaj legal. Ayrıca gay olmanız, istediğiniz takdirde askerlik yapmanızın önünde bir engel de değil. Güney Amerika genelinin dini geleneklerine ciddi anlamda bağlı olduğunu göz önünde bulundurduğunuzda bu durum Uruguay’ı inanılmaz özel kılıyor. Eşcinsel evlilik ya da en azından partner olarak kabul edilme meselesi kıta genelinde yavaş yavaş kabul görmeye başlasa da (Arjantin, Brezilya, Şili gibi ülkelerde), diğer Güney Amerika ülkeleri özellikle kürtaj konusunda çok katılar ve bunun ana sebebi de öncelikli olarak din. Fakat Uruguay’da durum kesinlikle bu şekilde görülmüyor. Bu konuyu konuştuğumuz kişiler de genellikle “ herkesin kendi kararı” şeklinde bir yorum getirdi. Diğer ülkelerle kıyaslamak açısından Şili’de “kürtaj hakkında ne düşünüyorsunuz?” sorusuna aldığımız cevaplardan bir demeti de şuraya bırakalım: Asla, asla, asla!

***Madem konumuz Uruguay’da yaşam, bu da konuyla ilişkili olduğu için garip, kısa ve bizim gibi bağımlıları Uruguay’da yaşamaya başladıkları takdirde derinden sarsacak tuhaf bir bilgi verelim: Uruguay’da restoranların masaya tuz koyması yasak. Tuzun sağlığa zararı olması nedeniyle müşteri garsondan tuz istemediği sürece masada tuz görme ihtimaliniz yok. Çok acayip değil mi?

***Sağlıktan girmişken, tiryakisinin hoşnut olmayacağı, karşı olanın ise pek hoşuna gidecek bir durumdan daha bahsedelim. Özellikle Mujica, kendisi eski bir içici olmasına rağmen, ülke genelindeki sigara kullanımına karşı yasaları devreye sokmaya karar vermiş. Bu katı yasalar akciğer kanseri ülke çapında %10 seviyesinde azalmasını bile sağlayacak kadar etkili olmuş. Fakat bu durumun sonucunda oldukça enteresan ve sansasyonel bir durum da ortaya çıkmış; Sigaratör Phillip Morris, bu katı yasalardan o kadar olumsuz yönde etkilenmiş, bu duruma o kadar bozulmuş, içerlemiş ki, hiç durur mu? Basmış 25 milyon dolarlık tazminat davasını, vay efendim benim ekmeğimle oynuyorsunuz, nerede demokrasi, ayıp oluyor Mujica şeklinde giderlenmiş. Sonucu henüz belirsiz, bir gelişme olursa bize de haber verin.

***Birçok sitede Uruguay’da ülke çapında her yerde bedava internet olduğuna dair bir şeyler okuduk. Öyle bir şey olmadığını çok net bir şekilde söyleyebiliriz. Ancak bundan olumsuz sonuç çıkarmayın, çünkü Uruguay birçok kaynağa göre Latin Amerika’da, hatta dünya çapındaki en hızlı internet bağlantısına sahip ülkelerden biri. Unutmadan ekleyelim, Uruguay’da ilkokula başlayan her öğrenciye ücretsiz olarak bir adet laptop veriliyor ve dünyada bunu gerçekleştirebilen ilk ülke olarak biliniyor. Ülkenin neresinde ve hangi kesiminde olursanız olun, elinde laptop’ıyla sokakta oturup çalışan öğrenciler görebilirsiniz. Müthiş!

***Eğer gerçekten Uruguay’da yaşamak istiyorsanız, Uruguay vatandaşlığı sürecine geçiş yapmadan önce, tabii ki oturma izni almanız gerekiyor. İlk etapta sizden bazı formalite belgeler (sicil kaydı, evliyseniz evlilik cüzdanı, Uruguay’da yaşayacağınız yere dair bilgi vs. gibi) sunmanız gerekiyor. Ayrıca orada çalışmaya başlayana kadar geçinebileceğiniz kadar paranız olduğunu kanıtlamanız isteniyor. Bu gibi adamı çok da zorlamayacak belgeleri sağladıktan sonra başvurunuzu gerçekleştiriyorsunuz ve üstünde “BEN BURAYA UYUŞTURUCU KAÇAKÇILIĞI İÇİN GELDİM SELAM :)))” yazan bir kağıt falan vermediyseniz süreç başlıyor. Oturma iznini ne zaman alacağınız belirsiz, çünkü süreç dönemsel olarak değişkenlik gösteriyor. Ancak bu süreç boyunca Uruguay’da kalmanız için de size geçici bir kimlik benzeri belge sağlıyorlar.

Uruguay’da oturma izniniz onaylandıktan sonra, eğer evliyseniz 3 sene, bekarsanız 5 sene içinde Uruguay vatandaşı olma hakkında sahip oluyorsunuz. Üstelik bu süreç, oturma iznini aldığınız andan itibaren değil, başvuruda bulunduğunuz günden itibaren sayılıyor. Yani Uruguay vatandaşı olmak için ülkeye herhangi bir yatırım yapmanız ya da herhangi bir konuda kendinizi ispatlamanız falan gerekmiyor.

***Uruguay’da çalışmak hakkında bilmeniz gereken en önemli şey, bizdeki gibi saçma komplekslerin orada kesinlikle var olmaması. Girişte anlattığımız rockstar hikayesinden de anlayacağınız üzere, burada gerçekten ne iş yaptığınızın önemi yok. İşiniz sizi tanımlayan, sosyal yaşantınızda konumlandıran bir kavram değil. Gündüz bir bankada çalışıp akşam da garsonluk yapabilirsiniz ve kimse de bu durumu yadırgayacak değil. Şu cümleleri yazarken gerçekten içimizde bir bağırma isteği oluyor, o nasıl güzel düzen öyle yahu?

***Uruguay’ın güvenli bir ülke olup olmadığı meselesi, bize kalırsa genelleme yapılabilecek bir konu değil. Güney Amerika’daki diğer ülkelerle kıyaslayacak olursak evet, kesinlikle güvenli bir ülke olduğunu söyleyebiliriz. Kişisel deneyimimizden yola çıkarsak Uruguay’da kaldığımız süre boyunca da hiçbir güvenlik problemi hatta en ufak bir tedirginlik bile yaşamadık. Ancak pek sevgili Çelebi Alper de dahil Uruguay’da soyulan birkaç kişiye denk gelmişliğimiz de var. Orada yaşayan kişilere ülkeyi güvenli bulup bulmadıklarını sorduğumuzda çoğunlukla diğer Güney Amerika ülkeleriyle kıyaslama içine girerek cevap verdiklerini fark ettik. Ama genel cevap kesinlikle “güvenli” olduğu yönünde.

Bizim Uruguay’da yaşam hakkında bilinenlerin üzerine ekstra olarak edindiğimiz bilgiler bu yöndeydi. Başlıktan mütevellit Uruguay’da yaşanır mı yaşanmaz mı sorusunun cevabını verecekmiş gibi görünmüş olabiliriz, lakin o kararı okuduklarınızdan sonra artık siz vereceksiniz. Biz platonik aşka devam.

The post Uruguay’da Yaşam: Gidelim mi, Kalalım mı? appeared first on OitheBlog.